چاقی با افزایش فشار داخل شکم همراه است و می‌تواند احتمال ایجاد برخی انواع فتق، به‌خصوص فتق هیاتال، فتق ناف و فتق‌های دیواره شکم را افزایش دهد. این موضوع برای افرادی که قصد انجام اسلیو یا بای‌پس معده دارند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ممکن است فتق از قبل وجود داشته باشد یا هنگام بررسی‌های پیش از عمل و حتی حین جراحی تشخیص داده شود.
در ادامه، ارتباط چاقی و فتق، شایع‌ترین فتق‌ها در افراد دارای اضافه‌وزن و امکان درمان همزمان فتق با جراحی‌های لاغری را بررسی می‌کنیم.
شایع‌ترین فتق‌ها در افراد چاق کدام‌اند؟
اگرچه انواع مختلفی از فتق وجود دارد، همه آن‌ها ارتباط یکسانی با چاقی ندارند. افراد مبتلا به چاقی بیش از همه در معرض فتق هیاتال و فتق‌های شکمی، به‌خصوص فتق ناف و فتق محل برش جراحی قرار دارند. به همین دلیل، این فتق‌ها در بیماران کاندید جراحی چاقی اهمیت ویژه‌ای دارند.
| نوع فتق | ارتباط با چاقی |
|---|---|
| فتق هیاتال | افزایش فشار داخل شکم می‌تواند در ایجاد آن نقش داشته باشد |
| فتق ناف | فشار بیشتر به دیواره شکم می‌تواند احتمال ایجاد آن را افزایش دهد |
| فتق محل برش جراحی | چاقی می‌تواند ترمیم دیواره شکم را دشوارتر کند |
| فتق‌های دیواره شکم | فشار مزمن داخل شکم به نقاط ضعیف دیواره فشار وارد می‌کند |
چرا فتق در افراد مبتلا به چاقی بیشتر دیده می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین دلایل، افزایش مزمن فشار داخل شکم در افراد دارای اضافه‌وزن شدید است. این فشار می‌تواند باعث بیرون‌زدگی چربی داخل شکم یا بخشی از احشاء از نقاط ضعیف دیواره شکم شود.در افراد دارای BMI بالاتر از ۳۰، دیواره شکم بیشتر در معرض کشیدگی و فشار قرار دارد. این وضعیت علاوه بر افزایش احتمال فتق دیواره شکم، می‌تواند خطر عود مجدد فتق پس از ترمیم و برخی مشکلات مربوط به محل جراحی را نیز افزایش دهد.
بنابراین چاقی فقط در ایجاد فتق نقش ندارد؛ بلکه درمان و ترمیم فتق را نیز دشوارتر می‌کند. به همین دلیل، کاهش وزن در برنامه درمانی بعضی از بیماران مبتلا به فتق و چاقی اهمیت پیدا می‌کند.
آیا چاقی احتمال عود فتق را افزایش می‌دهد؟
در افراد مبتلا به چاقی شدید، فشار بیشتر داخل شکم و کشیدگی دیواره شکم می‌تواند ترمیم فتق را دشوارتر کند و احتمال عود نیز در این بیماران اهمیت بیشتری دارد.
به همین دلیل، زمان مناسب برای کاهش وزن، ترمیم فتق یا انجام جراحی باریاتریک باید با توجه به شرایط هر بیمار و نظر جراح تعیین شود.
فتق هیاتال و چاقی چه ارتباطی دارند؟
در فتق هیاتال بخشی از معده از طریق سوراخ طبیعی دیافراگم به سمت قفسه سینه حرکت می‌کند. افزایش فشار داخل شکم در افراد مبتلا به چاقی می‌تواند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشد.فتق هیاتال معمولاً از بیرون بدن دیده نمی‌شود و ممکن است بدون علامت باشد یا با مشکلاتی مانند سوزش سر دل، ترش کردن، برگشت محتویات معده و دشواری در بلع همراه شود.
در برخی از افرادی که برای اسلیو یا بای‌پس معده مراجعه می‌کنند، فتق هیاتال طی بررسی‌های قبل از جراحی یا هنگام خود عمل تشخیص داده می‌شود.
فتق هیاتال چه ارتباطی با رفلاکس معده دارد؟
فتق هیاتال و رفلاکس معده به مری یا GERD ممکن است همزمان دیده شوند، اما یک بیماری نیستند.در فتق هیاتال، ساختمان طبیعی محل اتصال مری و معده تغییر می‌کند و بخشی از معده به سمت قفسه سینه حرکت می‌کند. در رفلاکس، اسید و محتویات معده به داخل مری برمی‌گردند و می‌توانند باعث سوزش سر دل و ترش کردن شوند.
بنابراین وجود فتق هیاتال الزاماً به معنای ابتلا به رفلاکس نیست و فرد ممکن است فتق هیاتال داشته باشد اما هیچ علامتی احساس نکند.
آیا اسلیو معده باعث فتق می‌شود؟
پاسخ کوتاه خیر است. جراحی اسلیو به‌تنهایی به معنای ایجاد فتق نیست.گاهی فتق قبل از جراحی وجود داشته اما تشخیص داده نشده است و طی بررسی‌های قبل از عمل یا هنگام جراحی مشخص می‌شود.
از طرف دیگر، فتق محل برش جراحی می‌تواند پس از انواع جراحی‌های شکمی ایجاد شود و جراحی‌های باریاتریک نیز کاملاً از این احتمال مستثنی نیستند.
نقش لاپاراسکوپی در کاهش فتق محل برش
اسلیو و بسیاری از جراحی‌های باریاتریک معمولاً به روش لاپاراسکوپی انجام می‌شوند. در این روش، برش‌های کوچک‌تری نسبت به جراحی باز روی دیواره شکم ایجاد می‌شود.
به همین دلیل، خطر ایجاد فتق محل برش در مقایسه با جراحی باز که نیازمند برش‌های بزرگ‌تر است، کمتر خواهد بود.
آیا بای‌پس معده باعث فتق می‌شود؟
در مورد بای‌پس معده نیز شرایط مشابه است. خود جراحی بای‌پس به این معنا نیست که بیمار حتماً دچار فتق خواهد شد.ممکن است فتق از قبل وجود داشته باشد یا در برخی بیماران در آینده فتق مربوط به محل جراحی ایجاد شود.عواملی مانند وزن بیمار، وضعیت دیواره شکم، روش جراحی، روند ترمیم زخم و سایر عوامل خطر در این زمینه اهمیت دارند.
آیا فتق هیاتال همزمان با اسلیو قابل درمان است؟
بله. بسیاری از بیماران کاندید جراحی‌های کاهش وزن همزمان دچار فتق هیاتال هستند.این فتق ممکن است طی بررسی‌های قبل از عمل مشخص شود یا جراح هنگام جراحی متوجه وجود آن شود. در بسیاری از موارد، اگر فتق هیاتال بزرگ یا علامت‌دار باشد، جراح می‌تواند آن را همزمان با اسلیو ترمیم کند.البته تصمیم نهایی درباره درمان فتق و انتخاب نوع جراحی به شرایط هر بیمار بستگی دارد.
آیا رفلاکس بعد از اسلیو به معنای فتق هیاتال است؟
خیر. در بعضی افراد ممکن است رفلاکس معده پس از اسلیو ایجاد شود یا شدت پیدا کند، اما افزایش رفلاکس بعد از اسلیو لزوماً به معنای ایجاد یا تشدید فتق هیاتال نیست.
فتق ناف چه ارتباطی با چاقی دارد؟
فتق ناف یکی از فتق‌های دیواره شکم است که در آن بخشی از چربی داخل شکم یا گاهی قسمتی از روده از یک نقطه ضعیف اطراف ناف بیرون می‌زند.
در بزرگسالان، افزایش فشار داخل شکم و ضعف دیواره شکم از عوامل مهم ایجاد فتق ناف هستند. عواملی مانند چاقی، بارداری، تجمع مایع در شکم، سرفه مزمن، بلند کردن اجسام سنگین و جراحی‌های قبلی شکم می‌توانند احتمال ایجاد این نوع فتق را افزایش دهند.
علائم فتق ناف در افراد چاق چیست؟
شایع‌ترین علامت فتق ناف، ایجاد برجستگی یا توده نرم در اطراف ناف است.
این برجستگی معمولاً در شرایط زیر واضح‌تر می‌شود:
- ایستادن
- سرفه کردن
- زور زدن
- بلند کردن اجسام
در حالت درازکش ممکن است برجستگی کوچک‌تر شود یا به داخل شکم برگردد. برخی افراد نیز در محل فتق درد یا ناراحتی دارند.
آیا فتق ناف همزمان با اسلیو یا بای‌پس قابل درمان است؟
بله، در بسیاری از بیماران امکان ترمیم فتق ناف همزمان با جراحی باریاتریک وجود دارد. با این حال، این تصمیم برای تمام افراد یکسان نیست.
جراح هنگام تصمیم‌گیری عواملی مانند موارد زیر را در نظر می‌گیرد:
- اندازه فتق
- شرایط عمومی بیمار
- نوع جراحی باریاتریک
- وضعیت دیواره شکم
- روش مناسب ترمیم فتق
انجام همزمان جراحی در بیماران مناسب می‌تواند باعث شود فرد به جای دو جراحی جداگانه، تنها یک بار تحت عمل قرار بگیرد.
در بیمارانی که بای‌پس انجام می‌دهند، تعویق درمان بعضی فتق‌ها نیز می‌تواند از نظر خطر انسداد روده اهمیت داشته باشد. بنابراین تصمیم‌گیری باید متناسب با وضعیت هر بیمار انجام شود.
آیا برای ترمیم فتق از مش استفاده می‌شود؟
در میان روش‌های مختلف ترمیم فتق، استفاده از مش می‌تواند احتمال عود را کاهش دهد. با این حال، انتخاب روش مناسب ترمیم به نوع و اندازه فتق، وضعیت بیمار و نظر جراح بستگی دارد.
فتق محل برش جراحی و چاقی
فتق محل برش جراحی در محل یکی از جراحی‌های قبلی شکم ایجاد می‌شود. در این وضعیت، لایه‌های عضلانی و بافت همبند دیواره شکم در محل برش نتوانسته‌اند استحکام طبیعی خود را به‌طور کامل به دست آورند و در نتیجه ممکن است بخشی از چربی داخل شکم یا روده از این ناحیه بیرون بزند.
این فتق ممکن است چند ماه یا حتی چند سال پس از جراحی ظاهر شود.
چه عواملی خطر فتق محل برش جراحی را افزایش می‌دهند؟
از مهم‌ترین عوامل خطر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- چاقی
- سوءتغذیه
- دیابت
- مصرف سیگار
- سرفه‌های مزمن
- عفونت محل جراحی
- جراحی‌های شکمی با برش‌های بزرگ
- وارد شدن فشار زیاد به دیواره شکم در دوران نقاهت
یکی از مزایای انجام بسیاری از جراحی‌های باریاتریک به روش لاپاراسکوپی، ایجاد برش‌های کوچک‌تر در دیواره شکم است.
علائم فتق محل برش جراحی چیست؟
شایع‌ترین علامت، برجستگی یا توده در محل برش جراحی قبلی است. این برجستگی معمولاً هنگام ایستادن، سرفه کردن، زور زدن یا بلند کردن اجسام واضح‌تر می‌شود و ممکن است در حالت درازکش کوچک‌تر شود.
سایر علائم عبارت‌اند از:
- درد یا ناراحتی در محل برش، به‌خصوص هنگام فعالیت
- احساس فشار یا کشیدگی در دیواره شکم
- بزرگ‌تر شدن تدریجی برجستگی
- درد یا حساسیت هنگام لمس
- وجود برجستگی حتی بدون علائم دیگر
چه زمانی فتق می‌تواند خطرناک باشد؟
اگر بخشی از روده در محل فتق گیر کند و خون‌رسانی آن کاهش پیدا کند، وضعیت می‌تواند خطرناک شود و نیاز به مراجعه فوری پزشکی داشته باشد.
علائم هشداردهنده عبارت‌اند از:
- درد شدید و ناگهانی
- تهوع و استفراغ
- تب
- احساس ناخوشی عمومی
- سفت شدن برجستگی
- برنگشتن فتق به داخل شکم
- قرمزی یا تغییر رنگ پوست روی برجستگی
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری برای ارزیابی پزشکی ضروری است.
آیا کاهش وزن قبل از درمان فتق اهمیت دارد؟
در افراد مبتلا به چاقی شدید، فشار بالاتر داخل شکم و کشیدگی بیشتر دیواره شکم می‌تواند هم احتمال ایجاد فتق را افزایش دهد و هم ترمیم آن را دشوارتر کند.همچنین احتمال عود فتق در این بیماران اهمیت بیشتری دارد. به همین دلیل، کاهش وزن می‌تواند بخشی از برنامه درمانی بعضی بیماران مبتلا به فتق و چاقی باشد.
زمان مناسب برای کاهش وزن، ترمیم فتق و انجام جراحی باریاتریک باید با توجه به شرایط هر بیمار توسط جراح تعیین شود.
جمع‌بندی
چاقی با افزایش فشار داخل شکم همراه است و می‌تواند احتمال بعضی از فتق‌ها، به‌خصوص فتق هیاتال، فتق ناف و فتق‌های دیواره شکم را افزایش دهد.وجود فتق نیز لزوماً مانعی برای انجام اسلیو یا بای‌پس معده نیست. در بعضی بیماران می‌توان فتق را همزمان با جراحی چاقی ترمیم کرد.
اندازه و نوع فتق، شدت علائم، شرایط عمومی بیمار و نوع جراحی کاهش وزن همگی در تصمیم‌گیری اهمیت دارند؛ بنابراین روش درمان مناسب باید پس از ارزیابی جراح انتخاب شود.
سوالات متداول درباره فتق، چاقی و جراحی لاغری
آیا اسلیو معده باعث فتق می‌شود؟
خیر. اسلیو به‌تنهایی به معنای ایجاد فتق نیست. ممکن است فتقی از قبل وجود داشته باشد یا مانند سایر جراحی‌های شکمی، در برخی افراد فتق محل برش ایجاد شود.
آیا فتق هیاتال همزمان با اسلیو قابل درمان است؟
در بسیاری از بیماران امکان ترمیم فتق هیاتال همزمان با اسلیو وجود دارد، به‌خصوص اگر فتق بزرگ یا علامت‌دار باشد. تصمیم نهایی به شرایط بیمار و نظر جراح بستگی دارد.
آیا فتق ناف همزمان با بای‌پس قابل جراحی است؟
بله، در بسیاری از بیماران امکان انجام این کار وجود دارد؛ اما اندازه فتق، شرایط بیمار و نوع جراحی در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.
آیا رفلاکس بعد از اسلیو به معنای فتق هیاتال است؟
خیر. رفلاکس ممکن است پس از اسلیو ایجاد شود یا شدت پیدا کند، اما این موضوع لزوماً به معنای ایجاد یا تشدید فتق هیاتال نیست.
آیا کاهش وزن می‌تواند به درمان فتق کمک کند؟
در افراد مبتلا به چاقی شدید، کاهش وزن می‌تواند بخشی از برنامه درمانی باشد. زمان مناسب کاهش وزن و ترمیم فتق باید متناسب با شرایط هر بیمار تعیین شود.
