مراقبت صحیح پس از جراحی فتق می‌تواند به بازگشت تدریجی بیمار به فعالیت‌های روزمره و طی شدن بهتر دوران نقاهت کمک کند.با این حال، یک برنامه ثابت و یکسان برای تمام بیماران وجود ندارد.زمان بازگشت به فعالیت بعد از عمل به عواملی مانند نوع فتق، اندازه فتق، روش جراحی باز یا لاپاراسکوپی، نوع ترمیم و وضعیت جسمانی بیمار بستگی دارد.به همین دلیل، دستور جراح معالج همیشه بر توصیه‌های عمومی اولویت دارد.
بعد از عمل فتق چه مراقبت‌هایی لازم است؟
پس از جراحی فتق، توجه به تحرک مناسب، مراقبت از زخم، کنترل درد و جلوگیری از افزایش غیرضروری فشار داخل شکم اهمیت دارد.در ادامه مهم‌ترین نکات دوران نقاهت را بررسی می‌کنیم.
۱. راه رفتن بعد از عمل فتق
راه رفتن زودهنگام معمولاً یکی از اولین فعالیت‌هایی است که پس از جراحی توصیه می‌شود.راه رفتن از همان روز جراحی یا روز بعد می‌تواند به عملکرد بهتر روده کمک کند و خطر تشکیل لخته خون را کاهش دهد.
البته میزان فعالیت باید متناسب با شرایط بیمار، درد و اینکه چه عملی انجام دادند دستور تیم درمان باشد.
۲. بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره
اینکه از بیمار خواسته می‌شود پس از جراحی حرکت کند، به این معنی نیست که باید فوراً تمام فعالیت‌های قبل از عمل را از سر بگیرد.فعالیت‌ها بهتر است به‌تدریج افزایش پیدا کنند.
شدت فعالیت باید بر اساس تحمل بیمار و میزان درد تنظیم شود. اگر یک حرکت یا فعالیت باعث افزایش واضح درد یا ناراحتی شود، بهتر است شدت آن کاهش یابد.
۳. بلند کردن اجسام بعد از عمل فتق
یکی از پرتکرارترین سؤال‌های بیماران این است که:
بعد از عمل فتق تا چه مدت نباید جسم سنگین بلند کرد؟
گایدلاین‌های حوزه جراحی فتق به این نتیجه رسیده‌اند که شواهد کافی برای تعیین یک محدودیت زمانی ثابت و یکسان برای تمام بیماران وجود ندارد.
بنابراین نمی‌توان برای همه بیماران یک عدد مشخص مانند «حتماً چهار هفته» یا «حتماً شش هفته» تعیین کرد.
مدت و شدت محدودیت در بلند کردن اجسام باید با توجه به شرایط فرد تعیین شود.
نوع فتق، روش جراحی، اندازه ترمیم، وجود یا عدم وجود مش، میزان درد و شرایط جسمانی بیمار همگی در این تصمیم نقش دارند.
در مورد تمرینات سنگین یا فعالیت‌هایی که فشار زیادی به دیواره شکم وارد می‌کنند، دستور جراح معالج اهمیت بیشتری دارد.
۴. آیا بعد از عمل فتق باید کمربند شکمی بست؟
استفاده از کمربند شکمی یکی دیگر از موضوعات رایج بعد از جراحی فتق است.گایدلاین‌ها استفاده یا عدم استفاده از کمربند را به‌طور قطعی برای همه بیماران توصیه نمی‌کنند.برخی مطالعات نشان داده‌اند که کمربند شکمی ممکن است تا حدی به کاهش درد پس از جراحی کمک کند.
با این حال، شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد استفاده از کمربند به‌طور قطعی از موارد زیر جلوگیری می‌کند:
- عود مجدد فتق
- باز شدن زخم
- ایجاد عوارض مربوط به زخم
بنابراین استفاده از کمربند باید بر اساس نظر جراح و شرایط فرد انجام شود.
۵. مراقبت از زخم جراحی فتق
محل برش جراحی باید مطابق دستور پزشک تمیز و خشک نگه داشته شود.ظاهر زخم نیز در روزهای بعد از عمل باید مورد توجه قرار گیرد.
در صورت مشاهده علائمی مانند موارد زیر، بهتر است بیمار توسط جراح بررسی شود:
- قرمزی منتشر اطراف زخم
- ترشح چرکی
- تب
- باز شدن زخم
- افزایش غیرعادی درد یا تورم
۶. کنترل درد بعد از جراحی
کنترل مناسب درد به بیمار کمک می‌کند راحت‌تر حرکت کند و فعالیت‌های روزمره را به‌تدریج از سر بگیرد.داروهای تجویز‌شده باید مطابق دستور پزشک مصرف شوند.کاهش درد امکان راه رفتن طبیعی‌تر و افزایش تدریجی فعالیت را فراهم می‌کند.
بیشتر بخوانید:فتق در افراد چاق؛ ارتباط فتق با اسلیو و بای‌پس معده
۷. جلوگیری از افزایش فشار داخل شکم
پس از جراحی فتق بهتر است عواملی که فشار داخل شکم را افزایش می‌دهند تا حد امکان کنترل شوند.
از جمله:
- پیشگیری و درمان یبوست
- پرهیز از زور زدن هنگام اجابت مزاج
- درمان سرفه‌های شدید یا طولانی‌مدت
کنترل این عوامل می‌تواند فشار غیرضروری واردشده به دیواره شکم را کاهش دهد.
۸. فالوآپ بعد از عمل فتق
پیگیری منظم پس از جراحی بخش مهمی از مراقبت‌های بعد از عمل است.در جلسات فالوآپ، جراح می‌تواند مواردی مانند روند بهبود زخم، وضعیت ترمیم فتق و احتمال بروز عوارض را بررسی کند.همچنین زمان مناسب برای افزایش فعالیت و بازگشت به ورزش سنگین‌تر را می‌توان بر اساس وضعیت واقعی بیمار مشخص کرد.
ورزش و فتق
یکی دیگر از دغدغه‌های افراد مبتلا به فتق این است که آیا ورزش ممکن است فتق را بدتر کند یا خیر.
آیا ورزش باعث بدتر شدن فتق می‌شود؟
به‌طور کلی نمی‌توان گفت هر نوع ورزش باعث پیشرفت فتق می‌شود.نوع فعالیت و واکنش بدن فرد اهمیت بیشتری دارد.شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد فعالیت بدنی معمول یا ورزش‌های متعارف به‌تنهایی باعث پیشرفت فتق می‌شوند.
حتی درباره بلند کردن اجسام سنگین به‌عنوان علت اصلی ایجاد فتق نیز شواهد قطعی وجود ندارد و این عامل بیشتر می‌تواند در بعضی افراد مستعد نقش زمینه‌ساز داشته باشد.
چه ورزش‌هایی برای افراد مبتلا به فتق مناسب هستند؟
فعالیت‌های سبک معمولاً بهتر تحمل می‌شوند.
از جمله:
- پیاده‌روی
- دوچرخه ثابت
- فعالیت‌های هوازی سبک
شرط مهم این است که فعالیت باعث درد، احساس کشیدگی قابل توجه یا افزایش برجستگی فتق نشود.
اگر هنگام انجام یک حرکت، درد یا بزرگ‌تر شدن واضح برجستگی ایجاد شود، بهتر است آن فعالیت متوقف شود و وضعیت با پزشک بررسی شود.
چه ورزش‌هایی ممکن است علائم فتق را تشدید کنند؟
فعالیت‌هایی که با افزایش شدید فشار داخل شکم همراه هستند ممکن است در برخی افراد علائم را بیشتر کنند.
برای مثال:
- بلند کردن وزنه‌های بسیار سنگین
- حرکاتی که نیازمند زور زدن شدید هستند
- تمریناتی که فرد هنگام انجام آن‌ها نفس خود را حبس می‌کند
با این حال، برای تعیین یک محدودیت دقیق و یکسان برای تمام افراد شواهد کافی وجود ندارد.
نوع فتق، شدت علائم و شرایط جسمانی فرد باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شوند.
ورزش بعد از جراحی فتق
بازگشت به ورزش بعد از ترمیم فتق باید تدریجی باشد.استراحت مطلق و طولانی پس از عمل معمولاً هدف مراقبت‌های امروزی نیست و حرکت زودهنگام، در حد تحمل بیمار، اهمیت دارد.
آیا ورزش بعد از عمل فتق مجاز است؟
توصیه گایدلاین بین‌المللی HerniaSurge درباره فعالیت پس از جراحی فتق این است که بیماران فعالیت‌های طبیعی خود را زمانی که احساس راحتی می‌کنند از سر بگیرند.
این توصیه به معنای شروع فوری تمرین سنگین یا وزنه‌برداری نیست.بازگشت به ورزش باید مرحله‌به‌مرحله باشد.
روزهای اول بعد از جراحی چه ورزشی مناسب است؟
در روزهای اول، راه رفتن معمولاً مناسب‌ترین فعالیت محسوب می‌شود.
بیمار می‌تواند با توجه به درد و تحمل خود، به‌تدریج میزان راه رفتن و فعالیت‌های روزمره را افزایش دهد.
از چه زمانی می‌توان ورزش سبک را شروع کرد؟
یک زمان ثابت برای تمام بیماران وجود ندارد.
پس از کاهش درد و با افزایش توان حرکتی، فعالیت‌های سبک می‌توانند به‌تدریج وارد برنامه شوند.
سرعت پیشرفت باید بر اساس تحمل بدن و توصیه جراح باشد.
وزنه زدن بعد از عمل فتق از چه زمانی مجاز است؟
زمان بازگشت به تمرینات قدرتی و وزنه‌های سنگین به شرایط هر بیمار بستگی دارد.
عواملی مانند موارد زیر اهمیت دارند:
- نوع فتق
- اندازه فتق
- روش جراحی باز یا لاپاراسکوپی
- نوع ترمیم
- استفاده یا عدم استفاده از مش
- میزان درد
- روند بهبود زخم
- شرایط جسمانی بیمار
بنابراین توصیه یک زمان ثابت برای همه بیماران منطقی نیست.
بهتر است تمرین سنگین زمانی آغاز شود که درد برطرف شده باشد و جراح اجازه بازگشت به فعالیت سنگین‌تر را داده باشد.
اگر هنگام ورزش درد ایجاد شود چه کنیم؟
فعالیت ورزشی نباید باعث درد قابل توجه، کشش شدید یا افزایش واضح برجستگی شود.اگر حین یک تمرین چنین علائمی ایجاد شد، بهتر است فعالیت متوقف یا شدت آن کاهش داده شود.در صورت ادامه‌دار بودن علائم یا بروز درد غیرعادی، ارزیابی جراح اهمیت دارد.
چه علائمی بعد از عمل فتق نیاز به مراجعه به پزشک دارند؟
در صورت مشاهده مشکلات غیرطبیعی در محل جراحی یا وضعیت عمومی بیمار باید با پزشک یا جراح تماس گرفته شود.
از جمله:
- تب
- ترشح چرکی از زخم
- قرمزی منتشر اطراف زخم
- باز شدن محل جراحی
- افزایش غیرعادی درد
- ایجاد تورم یا برجستگی نگران‌کننده
در صورت بروز درد شدید ناگهانی، تهوع و استفراغ یا سایر علائم شدید نیز ارزیابی سریع پزشکی ضروری است.
جمع‌بندی
مراقبت بعد از عمل فتق برای همه افراد یکسان نیست. نوع فتق، اندازه آن، روش جراحی و وضعیت جسمانی بیمار در تعیین میزان فعالیت و زمان بازگشت به ورزش نقش دارند.راه رفتن زودهنگام و افزایش تدریجی فعالیت معمولاً بخش مهمی از دوران نقاهت است.
در مقابل، برای مواردی مانند وزنه زدن، فعالیت سنگین و استفاده از کمربند نمی‌توان یک توصیه ثابت و یکسان برای همه بیماران ارائه کرد.مهم‌ترین اصل این است که فعالیت بر اساس تحمل بیمار افزایش پیدا کند و در مورد فعالیت‌های سنگین‌تر، دستور جراح معالج در اولویت باشد.
سوالات متداول
1.چند روز بعد از عمل فتق می‌توان راه رفت؟
راه رفتن معمولاً از همان روز جراحی یا روز بعد و بر اساس شرایط بیمار آغاز می‌شود.
2.بعد از عمل فتق چند هفته نباید جسم سنگین بلند کرد؟
برای تمام بیماران یک مدت ثابت و قطعی وجود ندارد. نوع فتق، روش جراحی، اندازه ترمیم و شرایط بیمار در تعیین این محدودیت اهمیت دارند.
3.آیا بعد از جراحی فتق بستن شکم‌بند ضروری است؟
خیر، استفاده از کمربند برای همه بیماران به‌طور قطعی توصیه نمی‌شود. در بعضی افراد ممکن است به کاهش درد کمک کند و استفاده از آن بهتر است بر اساس نظر جراح باشد.
4.بهترین ورزش در روزهای اول بعد از جراحی فتق چیست؟
راه رفتن معمولاً مناسب‌ترین فعالیت اولیه است و سایر فعالیت‌ها باید به‌تدریج افزایش پیدا کنند.
